วิกฤต ‘Sandwich Generation’ ลามไวสู่ Gen Y ฟีเจอร์ ‘Better Retirement’ อุ้มแผนเกษียณให้ถึงฝั่ง

ธนาคารเกียรตินาคินภัทร จำกัด (มหาชน) (KKP) เปิดตัวฟีเจอร์วางแผนเกษียณ "Better Retirement" บนแอปพลิเคชัน KKP Better มุ่งยกระดับการวางแผนการเงินเพื่อรับมือสังคมสูงวัยอย่างยั่งยืน โดยมุ่งเป้าช่วยเหลือประชากรกลุ่ม "Sandwich Generation" โดยเฉพาะวัยทำงาน Gen Y ที่กำลังเผชิญภาวะตึงตัวจากภาระการดูแลผู้สูงอายุและบุตรหลาน ชูจุดเด่นนวัตกรรมทางการเงินที่ผสานหลักพฤติกรรมศาสตร์ เพื่อทลายข้อจำกัดการออมและช่วยให้คนไทยบรรลุเป้าหมายเกษียณได้จริง

การเปิดตัวฟีเจอร์ดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบการเงินระดับครัวเรือน โดยผลการศึกษาของ KKP พบว่า ภาระทางการเงินกำลังขยายตัวจากกลุ่ม Gen X (อายุ 44-59 ปี) ลงมาสู่กลุ่ม Gen Y (อายุ 30-40 ปี) อย่างรวดเร็ว ทำให้ศักยภาพในการออมเพื่อสะสมความมั่งคั่งระยะยาวของประชากรกลุ่มหลักที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจลดลงอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

วิกฤตโครงสร้างที่หนีไม่พ้น

ข้อมูลจากรายงานของหน่วยงานและสถาบันวิจัยของประเทศ ได้เผยให้เห็นถึงแรงกดดันเชิงโครงสร้างที่บีบรัดประชากรวัยทำงานอย่างชัดเจน:

• ภาวะตึงตัวเต็มที่ของครอบครัว Sandwich: รายงานภาวะสังคมไทยไตรมาสหนึ่ง ปี 2567 โดยสภาพัฒน์ฯ (สศช.) ซึ่งอ้างอิงข้อมูลจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ระบุว่าครัวเรือนรูปแบบ Sandwich มีรายได้เฉลี่ย 39,414 บาท แต่มีค่าใช้จ่ายสูงถึง 31,452 บาทต่อเดือน ดันให้อัตราส่วนค่าใช้จ่ายต่อรายได้พุ่งสูงถึง 90.1% ที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือ 41.8% ของครัวเรือนกลุ่มนี้มีเงินออมไม่ถึง 20,000 บาท

• ต้นทุนแฝงที่รออยู่ในอีก 10 ปี: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) คาดการณ์ว่า มูลค่าการใช้จ่ายรวมของผู้สูงอายุในไทยจะเติบโตจาก 2.18 ล้านล้านบาทในปี 2566 ทะยานขึ้นสู่ 3.50 ล้านล้านบาทในปี 2576 (เพิ่มขึ้นกว่า 60%) ซึ่งจะกลายเป็น “ต้นทุนคงที่” (Fixed Cost) มหาศาลที่ Gen Y ต้องแบกรับอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

• สัดส่วนการพึ่งพิงที่พุ่งสูง: รายงานการสำรวจประชากรสูงอายุ 2567 โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ ชี้ว่าอัตราส่วนพึ่งพิงวัยสูงอายุปรับตัวสูงขึ้นจาก 10.7% (ปี 2537) เป็น 31.1% (ปี 2567) หมายความว่าคนวัยทำงาน 100 คน ต้องรับผิดชอบผู้สูงอายุถึง 31 คน ขณะที่ผู้สูงอายุที่ต้องอยู่อาศัยลำพัง (Single Elderly) พุ่งขึ้นเกือบ 4 เท่า สัญญาณนี้ชี้ชัดว่าการบริหารการเงินเพื่อพึ่งพาตนเองในวัยเกษียณคือวาระเร่งด่วน

ช่องว่างเชิงระบบที่กระทบแผนเกษียณ

เมื่อต้องเผชิญกับโครงสร้างค่าใช้จ่ายที่หนักอึ้ง ข้อมูลจากธนาคารแห่งประเทศไทย (รายงานผลสำรวจทักษะทางการเงินฯ 2567) จึงเผยสถิติที่ตอกย้ำปัญหาว่า มีคนไทยเพียง 14% เท่านั้นที่วางแผนเกษียณแล้วสามารถทำได้สำเร็จตามเป้าหมาย โดยกลุ่มวัยทำงานช่วงอายุ 31-60 ปี ซึ่งเป็นช่วงที่ควรมีสินทรัพย์สะสมสูงสุด กลับเป็นกลุ่มที่ยังไม่เริ่มวางแผน หรือหลุดจากเป้าหมายมากที่สุด

ในทางกลับกัน เมื่อพิจารณาข้อมูลจากสหรัฐอเมริกา รายงานของ FINRA Foundation ปี 2567 ระบุว่า ประชากรที่จบปริญญาตรีขึ้นไปถึง 80% และกลุ่มที่ไม่ได้จบปริญญาตรี 37% มีการเปิดบัญชีออมเพื่อการเกษียณ ตัวเลขที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญนี้ไม่ได้เกิดจากวินัยทางการเงินที่ต่างกันเพียงอย่างเดียว แต่ยังอาจเกิดจากความแตกต่างของสภาพแวดล้อมหรือระบบสนับสนุนที่เอื้อให้การวางแผนระยะยาวเป็นเรื่องที่เข้าถึงง่ายและเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ

3 กับดักที่ทำให้แผนเกษียณคนไทยสะดุด

จากการศึกษากลุ่มลูกค้า ธนาคารเกียรตินาคินภัทรพบว่าปัญหาของการวางแผนเกษียณมาจากข้อจำกัดเชิงพฤติกรรมศาสตร์ใน 3 ระยะ ดังนี้:

1. การขาดจุดเริ่มต้น (Cognitive Overload): ผู้ต้องการวางแผนเกษียณไม่รู้จะเริ่มจากตรงไหน อีกทั้งต้องเผชิญภาวะตึงตัวจากค่าใช้จ่ายปัจจุบัน ทำให้การคำนวณเป้าหมายทางการเงินที่ซับซ้อนในอีกหลายสิบปีข้างหน้าถูกปัดตกและจัดความสำคัญไว้ในระดับต่ำ

2. การขาดความต่อเนื่อง (Present Bias): ผู้วางแผนเกษียณจำนวนหนึ่งสามารถเริ่มต้นได้ แต่เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินหรือมีค่าใช้จ่ายพิเศษเฉพาะหน้า สภาพคล่องส่วนที่จะนำไปลงทุนระยะยาวมักถูกดึงกลับมาใช้ก่อน ทำให้แผนการออมแบบถัวเฉลี่ยต้นทุน (DCA) ขาดความต่อเนื่อง

3. การขาดภาพสะท้อนความสำเร็จ (Delayed Feedback): ผู้วางแผนเกษียณที่มีพอร์ตอยู่แล้วมักไม่ทราบว่าสัดส่วนสินทรัพย์ที่ถือครองอยู่นั้นสอดคล้องกับเป้าหมายเงินเฟ้อในอนาคตหรือไม่ และการซื้อเพียงกองทุนลดหย่อนภาษีโดยไม่มีเป้าหมายรวม มักไม่เพียงพอต่อการรองรับค่าใช้จ่ายหลังเกษียณจริง

นายราเมษฐ์ ศศิรัชพรชัย หัวหน้าฝ่าย Product Owner สาย Digital and Innovation Management ธนาคารเกียรตินาคินภัทร กล่าวว่า “ในมุมมองของภาคการเงิน เราพบว่ากลุ่ม Sandwich Generation ไม่ได้ละเลยการวางแผนเกษียณ แต่ส่วนใหญ่ยังติดปัญหาเรื่องจุดเริ่มต้น เนื่องจากขาดเครื่องมือที่ไม่ซับซ้อนและช่วยประหยัดเวลา ฟีเจอร์วางแผนเกษียณ Better Retirement จึงถูกออกแบบให้เริ่มจากความต้องการที่แท้จริง ไม่ใช่ตัวเลขคณิตศาสตร์ เพราะเราเชื่อว่าคนจะวางแผนได้ดีขึ้น และมีวินัยมากขึ้น ถ้าเขามองเห็นภาพชัดเจนว่ากำลังวางแผนเพื่อชีวิตแบบไหน”

อุดช่องว่างทางพฤติกรรมด้วยฟีเจอร์วางแผนเกษียณ "Better Retirement"

จากปัญหาการวางแผนเกษียณซึ่งเป็นความท้าทายระดับชาติ ธนาคารเกียรตินาคินภัทรได้พัฒนาฟีเจอร์วางแผนเกษียณ "Better Retirement" ภายในแอปพลิเคชัน KKP Better เพื่อช่วยแก้ไขข้อจำกัดทางพฤติกรรมทั้ง 3 ระยะ โดยใช้เทคโนโลยีช่วยประมวลผลสัมฤทธิ์ทางการเงิน ที่มีจุดเด่นดังนี้:

• เริ่มจากภาพจำ ไม่ใช่สมการ (ระดับเริ่มต้น): ฟีเจอร์นี้จะช่วยเปลี่ยนการวางแผนเกษียณจากการคำนวณด้วยตารางคํานวณที่ซับซ้อน เป็นการตั้งคำถามถึงรูปแบบการใช้ชีวิตหลังเกษียณที่ต้องการ จากนั้นระบบจะประมวลผลร่วมกับสถานการณ์การเงินปัจจุบัน เพื่อหาจำนวนเงินลงทุนที่แท้จริง พร้อมแนะนำสัดส่วนกองทุนรวมที่เหมาะสมกับระดับความเสี่ยงรายบุคคล

• ยืดหยุ่นเพื่อไปต่อ (ระดับการรักษาความต่อเนื่อง): มีระบบแจ้งเตือนและติดตามแผนอย่างต่อเนื่อง คอยคำนวณเม็ดเงินที่ต้องลงทุนเพิ่มในแต่ละเดือน พร้อมมอบความยืดหยุ่นในการปรับเปลี่ยนแผนการลงทุนหากเกิดเหตุฉุกเฉิน เพื่อให้สอดรับกับสถานการณ์ทางการเงินจริงในแต่ละช่วงเวลาโดยไม่สูญเสียเป้าหมายหลัก

• เห็นผลลัพธ์ระหว่างทาง (ระดับการประเมินความสำเร็จ): แสดงผลความคืบหน้าของแผนการลงทุนผ่านกราฟให้เห็นเส้นทางเดินเงินจริงว่าผู้ลงทุนอยู่ตรงไหนของเป้าหมาย ทิศทางการออมถูกต้องหรือไม่ ช่วยเพิ่มแรงจูงใจ (Feedback Loop) ในการรักษาความต่อเนื่องของการลงทุนระยะยาว

เปลี่ยนผ่านสังคมไทยสู่ความยั่งยืน

ธนาคารคาดหวังว่าหากฟีเจอร์วางแผนเกษียณ Better Retirement สามารถผลักดันให้อัตราความสำเร็จในการวางแผนเกษียณของคนไทย ขยับตัวเพิ่มขึ้นจาก 14% เป็น 17% จะเท่ากับเป็นการสร้างความมั่นคงทางการเงินให้แก่ประชากรเพิ่มขึ้นกว่า 1 ล้านคน ซึ่งไม่เพียงแต่จะช่วยลดภาระที่คนวัยทำงานรุ่นต่อไปต้องแบกรับ แต่ยังช่วยลดอุปสงค์การพึ่งพิงงบประมาณสวัสดิการภาครัฐ และช่วยให้ประเทศไทยรับมือกับสังคมสูงอายุได้อย่างยั่งยืนกว่าเดิม

การเตรียมพร้อมรับมือวิกฤตวัยเกษียณและภาระของ Sandwich Generation ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องซับซ้อนหรือต้องแบกรับเพียงลำพังอีกต่อไป ร่วมเริ่มต้นทลายข้อจำกัดทางพฤติกรรม และออกแบบอนาคตทางการเงินที่สอดรับกับชีวิตจริงได้แล้ววันนี้ ผ่านฟีเจอร์วางแผนเกษียณ Better Retirement บนแอปพลิเคชัน KKP Better